Əvvəlcə: insult əlamətlərini tanıyın
Üzün bir tərəfinin əyilməsi, qolda və ya ayaqda qəfil zəiflik, nitqin pozulması insult əlaməti ola bilər. Belə halda gözləmədən 103-ə zəng edin. Xəstəxanaya nə qədər tez çatdırılsa, müalicə imkanları o qədər çox olur.
Reabilitasiya xəstəxanada nədən başlayır?
Xəstə hələ yataqda olarkən mövqe tez-tez dəyişdirilir, zəif tərəfin oynaqlarına hərəkətlər verilir, yataq yaralarının və əzələ qısalmalarının qarşısı alınır. Samir Cəlilov reabilitasiyaya xəstəxana mərhələsində, lazım olduqda hələ reanimasiya şöbəsində başlanmasını və fasiləsiz davam etdirilməsini vacib sayır. Vəziyyət imkan verdikcə xəstə yataqda oturmağa, sonra yataq kənarında oturmağa və dəstəklə ayağa qalxmağa keçir.
Evdə və ambulator dövrdə
Evə buraxıldıqdan sonra reabilitasiyaya fasilə verilməməlidir. Bu dövrdə iş tarazlıq, yeriş və gündəlik müstəqillik üzərində qurulur:
- Tarazlıq və gövdə nəzarəti məşqləri
- Yeriş vasitəsi ilə, sonra imkan olduqca vasitəsiz yeriş, pilləkən
- Zəif qol və ayaq üçün güc və koordinasiya məşqləri
- Evdə müntəzəm edilən məşq proqramı
Spastiklik nədir və necə idarə olunur?
İnsultdan sonra bəzi xəstələrdə zəif tərəfin əzələləri sərtləşir: qol dirsəkdə bükülü qalır, barmaqlar yumulur, ayaq yeriyərkən içəri dönür. Buna spastiklik deyilir. Dartılma məşqləri, düzgün mövqe, ortez və şinalar əsas vasitələrdir. Spastiklik bir neçə əzələ qrupunda cəmləşibsə və funksiyaya mane olursa, seçilmiş əzələlərə ultrasəs nəzarətində botulinum toksini inyeksiyası tətbiq oluna bilər. İnyeksiyadan sonra fizioterapiya mütləq davam etdirilir.
Ailə necə kömək edə bilər?
- Seanslar arasında ev məşqlərinin edilməsinə nəzarət edin
- Evdə yıxılma riskini azaldın: sürüşkən xalçaları götürün, işıqlandırmanı artırın, vanna otağına tutacaqlar qoyun
- Xəstənin özünün edə biləcəyi işləri onun yerinə etməyin. Müstəqillik təkrar etməklə qayıdır
- Əhval dəyişiklikləri və depressiya əlamətləri barədə həkimə məlumat verin
- Yeni insult əlamətlərini tanıyın və dərhal 103-ə zəng edin
Bərpa nə qədər çəkir?
Bərpanın sürəti və həcmi insultun növündən, zədənin yerindən və ölçüsündən, xəstənin yaşından, yanaşı xəstəliklərdən və reabilitasiyanın müntəzəmliyindən asılıdır. Bəzi funksiyalar həftələr ərzində, bəziləri isə aylar ərzində yaxşılaşır. Real hədəfləri müayinədən sonra həkim xəstə və ailə ilə birlikdə müəyyən edir.
Əsas fikirlər
- Reabilitasiyaya vəziyyət sabitləşən kimi xəstəxanada başlanır.
- Evə buraxıldıqdan sonra fasilə verilməməlidir.
- Spastiklik məşq, mövqe, ortez və lazım olduqda botulinum toksini ilə idarə olunur.
- Ailənin dəstəyi bərpanın vacib hissəsidir.